Pambıqçılıq sektoru
- Pambığın becərilməsi
- Fermer və təsərrüfat modeli
- Pambıqçılıq regionları
- Pambıq emalı
- Əkin məlumatları
- Əkin sahələri
- Məhsuldarlıq tendensiyası
- İxrac istiqamətləri
- Dəyər zənciri
- İzlənəbilirlilik
- Pambıq sortları
- Bazarlara çıxış
Pambığın becərilməsi
Pambıq Azərbaycanda strateji kənd təsərrüfatı məhsuludur və əsasən Aran–Qarabağ düzənliklərində əkilir. İqlim yarımsəhra tipli olub, yaylar isti və quraq, qışlar isə mülayim keçir. Yağıntının böyük hissəsi vegetasiya dövründən kənara düşdüyü üçün pambıq sahələrinin təqribən 90%-i suvarmaya əsaslanır. Sahə işlərinin böyük qismi mexanikləşdirilib: torpaq becərilməsi, səpin, dərmanlama və yığımda 90–95% mexaniki əməliyyat tətbiq olunur. Bu, həm xərclərin azaldılmasına, həm də məhsul keyfiyyətinin sabit saxlanmasına imkan verir.
İqlim və torpaq tələbləri
Optimal inkişaf üçün uzun və günəşli vegetasiya dövrü, 2200–2800°С fəal temperatur cəmi və az rütubətli hava mühiti tələb olunur. Ən əlverişli torpaq tipləri – gilli-ağır qumlu profillər və strukturlaşdırılmış qara torpaqlardır. Payız şumu, yaz yumşaldılması və sahə nivelirlənməsi su itkilərini minimuma endirir. AGR-01-012 təlimatında qeyd olunduğu kimi, torpağın pH səviyyəsi 6,0–7,5 arasında olmalıdır.
Səpin, sort seçimi və gübrələmə
Səpin adətən aprelin ikinci yarısı – mayın əvvəllərində aparılır. Optimal dərinlik 4–6 sm, bəzi təlimatlarda isə 2,5–4 sm arası tövsiyə edilir (AGR-01-013). Sertifikatlı toxumdan istifadə bərabər çıxış və lif keyfiyyətinin yüksəldilməsini təmin edir. Azərbaycanda BA-1010, Lazer, Fiona, Delta-21, Turan-1 və Gəncə-110 sortları geniş yayılıb; GMO toxum istifadəsi qadağandır. Gübrələmə zamanı N:P:K balansı 1:0,5:0,6 nisbətində saxlanmalı, azot gübrələri torpağın yuyulma riskinə görə fraksiyalı şəkildə verilməlidir. Yarpaq analizi əsasında mikroelement (Zn, B) əlavə gübrələmə də faydalıdır.
Suvarma strategiyası və səmərəlilik
Vegetasiya dövründə orta hesabla 5–6 suvarma aparılır (AGR-01-009). Əsas mərhələlər: cücərmə, çiçəkləmə, çiyid dolumu və yetişmə. Birinci suvarma adətən iyunun əvvəlində, sonuncusu isə sentyabrın əvvəllərində olur. Kanallarda su itkisini azaltmaq üçün nivelir işləri, sahədaxili ventillər və damcı/pivot sistemlərinin tətbiqi tövsiyə edilir.
Zərərvericilər və IPM
Əsas zərərvericilər: pambıq sovkası, yarpaq biti, trips, örümcek gənəsi və pambıq ağ milçəyi (AGR-01-014). İnteqrə olunmuş idarəetmə (IPM) sisteminə sahə monitorinqi, feromon tələləri, bioloji mübarizə vasitələri və təsir mexanizmlərinin rotasiyası daxildir. Pestisidlər yalnız qeydiyyatdan keçmiş siyahılar üzrə və etiketa uyğun tətbiq edilməlidir.
Mexanikləşmə və məhsuldarlıq göstəriciləri
Mexanikləşmə yalnız əməyin yükünü azaltmır, həm də texnoloji intizamı artırır – bərabər səpin, dəqiq dərmanlama və zədəsiz yığım imkanı yaradır. Statistikaya görə, 2021-ci ildə orta məhsuldarlıq 2,63 t/ha olduğu halda, 2024-cü ildə bu göstərici 3,03 t/ha-a yüksəlib (≈15% artım). Bu trend toxum keyfiyyəti, suvarmaya çıxış və aqrotexniki intizamla sıx bağlıdır.